اولريخ: راهنماي بين المللي نشريات ادواري[1]

اين منبع معتبرترين ابزار کتابشناختي براي انتخاب نشريات ادواري در جهان محسوب مي شود. پوشش زماني آن از سال 1986 به بعد و پوشش جغرافيايي آن جهاني است. نوع اطلاعات ارائه شده در آن کتابشناختي و فاصله روزآمدسازيش بر طبق قالب[2] ارايه شده متفاوت است که ذکر خواهد گرديد. براي هر عنوان نشريه بيش از 75 عنصر از ويژگيهاي مربوط به مشخصات نشريه وجود دارد. اين پايگاه داراي اطلاعات کتابشناختي مجلات، نشريا ت ادواري و روزنامه ها و سالنامه ها است. يکي از ويژگيهاي اساسي اين منبع این است که علاوه بر ذکر ویژگیهای عمومی نشریات به مانند عنوان، موضوع،  محل انتشار و ...، شماره رده بندي ديويي براي نشريه است که کار رده بندي در کتابخانه را راحتتر مي کند. همچنين از مزاياي اساسي اين پايگاه مي توان به خروجي آن به صورت کارت فهرستنويسي، انواع فرمهاي سفارش نشريات از ناشران مختلف، نمايش اطلاعات استاندارد و همچنين اطلاعات تفصيلي اشاره کرد. ناشر مشهور اين پايگاه اطلاعاتي انتشارات باوکر[3] است که در زمينه کتابشناختي بسيار مشهور و معتبر می باشد.  (1: 200- 201)

از ويرايش سي و دوم به بعد قالب چاپي، در جلد پنجم(جلد آخر) اطلاعات مربوط به روزنامه ها ارايه مي گردد. در برخي موارد شماره رده بندي کنگره نيز آمده است. جلدهاي اول تا سوم ويرايش 33 بخش متن يا فهرست مجلات با تنظيم الفبايي را شامل مي شود و جلد چهارم داراي 7 نمايه گوناگون است که در زمان انتخاب راهنماي ما مي باشند و عبارتند از:

1. ليست نشرياتي که علاوه بر صورت چاپي صورت پيوسته نيزدارند.
2. ليست فروشندگان
3. ليست نشريات پيوسته
4. ليست نشرياتي که انتشار آنها قطع شده است.
5. ليست نشرياتي که به وسيله سازمانهاي جهاني منتشر مي گردند.
6. نمايه شماره استاندارد بين المللي ادواريها
7. نمايه عنوان

 در توضيحات مقدمه جلد اول، فهرست ناشران ميکروفرم و همچنين فهرست موسسات فراهم کننده مقالات مجلات آورده شده است. (2: 126- 127 و 3)

اين پايگاه که يکي از مهمترين منابع مرجع در شناسايي نشريات ادواري در جهان به شمار مي آيد شامل توضيحات بيش از 250هزار نشريه ادواري و حتي خبرنامه هاست. همچنين فهرست چکيده نامه هايي را که از مجلات چکيده مي نويسند در خود دارد. کارگزاران نشريات ادواري را که داراي خدمات تحويل مدرک هستند را نيز در خود گنجانده و طرق دسترسي به نشريات همراه با قالب آنها نيز آمده است. قالب روي ديسک اولريخ، فصل به فصل روزآمد مي شود، اين در حالي است که قالب پيوسته آن هفتگي و قالب چاپي آن سالانه روزآمد مي گردد. قالب الکترونيکي آن نقد و بررسي مجلات را نيز مورد ملاحظه قرار مي دهد. در قالب پيوسته پيوند[4]هايي به مجلات و ناشران و فهرست مندرجات و چکيده مجلات و خدمات تحويل مدرک نيز تعبيه شده است. (4: 300)

آخرين اطلاعات راجع به اولريخ در سال 6- 2005  از اين قرار است: راهنماي ادواريهاي اولريخ داراي 186100 ادواري است که به صورت مرتب چاپ مي گردند و زير 896 سرعنوان موضوعي قرار گرفته اند و عناوين مجلات زير هر موضوع الفبايي مي گردند. آخرين  ويرايش اين منبع با آخرين اطلاعات سال 2005 به روز شده است. فعلا اولريخ در سطح جهان جامعترين راهنماي نشريات ادواري است که داريم. اين منبع حتي منابعي را که ديگر چاپ نمي گردند را نيز تحت پوشش قرار داده است. سري 4 جلدي آن داراي توصيف 6000 مجله روي ديسک و 36000مجله پيوسته و 5000 روزنامه و هفته نامه خبري است که در مورد تعدادي از نشريات شماره رده بندي کنگره و ديويي نيز قيد شده است. چهل و چهارمين ويرايش آن مربوط به نوامبر 2005 با قيمت 850 دلار آمريکا عرضه مي گردد. CSA از حاميان آن محسوب مي شود و نماينده ارايه خدمات اين منبع نيز مي باشد. (5 و 6)

کتز علت آوردن International در نام آن را دارا بودن مواردي از انتشارات 70هزار ناشر از 200 کشور بيان مي کند و مي افزايد اين نشريه براي 20000 عنوان از مجلات محبوب، 20-10 خط توصيف نوشته است. داده هايي که بر روي ديسک ارائه گرديده در واقع همان اطلاعاتي است که مي توان آن را بر روي نسخه پيوسته يافت. آنطور که کتز در سال 1997 آورده، قالب پيوسته آن ماهانه روزآمد مي شده ولي امروزه هفتگي است. مکمل رايگان آن نيز دو بار در سال مي آيد که استفاده از آن دردسر ساز است و مجبور به مراجعه به قالب چاپي مي گرديم. کتز، صورت چاپي آن را براي کتابخانه هاي کوچک و متوسط و قالب الکترونيکي آن براي کتابخانه هاي بزرگ مناسب دانسته است. کتز در ميان منابع مرجع، اولريخ را هم جزو منابع کتابشناختي و هم در بخش منابع مرجع آماده در بخش راهنماها نيز آورده که منطقي به نظر مي رسد. (7: 106-107؛ 258)

فهرست منابع

1. جعفرنژاد، آتش. آشنايي با بانکهاي اطلاعاتي. تهران: سمت، 1382.

2. سينايي، علي. مجموعه سازي در کتابخانه ها،جلد اول: انتخاب مواد کتابخانه اي. تهران: سمت، 1382.

3. بابايي، محمود. "معرفي پايگاههاي اطلاعاتي خارجي(CD-ROM) موجود در مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران". فصلنامه اطلاع رساني،دوره 11، شماره 3(بهار1375).

4. محسني، حميد. مجموعه سازي و خدمات تحويل مدرک. تهران: کتابدار، 1383.

5. www.bowker.com/catalog/000055.htm

6. www.ulrichsweb.com

7. Katz, William A. introduction to reference work, vol.2: basic information services, 7^th Ed. New York: Mc Graw Hill, 1997.

تدوين: فرهاد شکرانه ننه کران-  دانشجوی ترم پنجم کارشناسی کتابداري و اطلاع رساني پزشکي با تشکر از: کمال ابراهيمي(دانشجوی ترم سوم کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی)